سال نو مبارک! / در مسیر تولید؛ دانش‌بنیان، اشتغال‌آفرین / ما و قرن پانزدهم

سال نو مبارک! / در مسیر تولید؛ دانش‌بنیان، اشتغال‌آفرین / ما و قرن پانزدهم

1401/1/6
قرن نو، سال نو و نوروز باستانی مبارک! در این نوشته، فرصت را غنیمت شمرده و رابطه‌مان با قرن پانزدهم و آینده‌ی دانش‌بنیان‌مان را بررسی می‌کنیم.
«درباره نوروز و ذوق و سلیقه ویژه‌ی ایرانی، انسان احساس ژرف‌اندیشی می‌کند. بهار را آغاز سال خود قرار دادند، بهار مظهر امید است پیام‌آور امید است. بهار به انسان می‌گوید، خزان و برگ‌ریزان حتما رفتنی است و طراوت و نوسازی و نوگرایی حتما آمدنی است این خصوصیت بهار است.» مقام معظم رهبری، 1401/1/1

اجازه دهید به بهانه شعار سال نو و در آغاز قرن نو که بی شک نوبت و زمان حضور و نقش‌آفرینی نوجوانانی همچون شما در آینده کشورمان است، اندکی درباره این حضور و چگونگی آن صحبت کنیم.

از یک سو، تا کنون بارها شنیده‌ایم تعداد قابل توجهی از فارغ‌التحصیلان کشورمان مشغول به فعالیت در رشته تحصیلی‌شان نیستند و برای‌مان سوال پیش می‌آید که ما چگونه در آینده می‌توانیم موثر باشیم؟ و اصلا تکلیف ما در سال‌های آتی چیست؟ از سوی دیگر، سوالی که با آن روبرو هستیم این است که چگونه کشورمان می‌تواند رشد و توسعه پیدا کند؟ پاسخ هردو مسئله یکی است که در ادامه به آن می‌پردازیم.

«دانش‌بنیان» پیش از هر چیزی یک فرهنگ است که در آن دانش ارزش دانسته شده و از نوآوری‌های مبتنی بر دانش و ایده‌های نو ثروت خلق می‌شود.

در حوزه تولید، از نگاه دانش‌بنیان، صنعت با کارخانه متفاوت است؛ با واردات محصولات یا خطوط تولید (و تولید محصولات به وسیله آن)، صنعت حاصل نمی‌شود و هرکسی سرمایه مادی لازم را داشته باشد و مقداری تلاش کند، می‌تواند این کار را انجام دهد و در واقع کارخانه‌ای ایجاد کند. اما صنعت ساختاری زاینده است که با استفاده از نیروی انسانی متخصص، نوآوری در آن متبلور می‌شود و بیشتر هزینه‌ها صرف پژوهش، تحقیق و توسعه می‌شود. در نتیجه، تولید دانش‌بنیان، تولیدی است که طرح‌هایش بومی بوده و تحقیق و توسعه آن توسط متخصصین بومی انجام شده است و حتی پس از تولید نیز تحقیق و توسعه و نوآوری در آن به عنوان یک اصل جریان دارد.

در این مسیر، شرکت‌های دانش‌بنیان، گروه‌هایی هستند که به منظور تحقق اهداف علمی و اقتصادی (شامل گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری)، تجاری‌سازی نتایج تحقیق و توسعه (شامل طراحی و تولید کالاها و خدمات) و هم‌افزایی علم و ثروت در حوزه‌هایی با فناوری بالا و یا با ارزش افزوده فراوان تشکیل می‌شوند. تاکنون بیش از 6500 شرکت دانش‌بنیان در حوزه‌های «فناوری اطلاعات و ارتباطات و نرم‌افزارهای رایانه‌ای»، «ماشین آلات و تجهیزات پیشرفته»، «سخت‌افزار‌های برق و الکترونیک، لیزر و فوتونیک»، «مواد پیشرفته و محصولات مبتنی بر فناوری‌های شیمیایی»، «دارو و فراورده‌های پیشرفته حوزه تشخیص و درمان»، «خدمات تجاری‌سازی»، «کشاورزی، فناوری زیستی و صنایع غذایی»، «وسایل، ملزومات و تجهیزات پزشکی» و «صنایع فرهنگی، خلاق و علوم انسانی و اجتماعی» ثبت شده است که سرمایه آن‌ها ایده و دانش‌شان بوده است.

اکنون روشن گشت که واردات عمده محصولات و حتی خطوط تولید آن‌ها و یا حضور شرکت‌های خارجی اگرچه ممکن است کشورمان را توسعه‌یافته نشان دهد اما سبب توسعه واقعی آن نمی‌گردد؛ زیرا نمی‌توان تغییری در آن ایجاد کرد و باید کاملا از دستورالعمل‌های مبدا آن محصول یا خط تولید و یا آن شرکت پیروی کرد. به علاوه، واردات عمده نه تنها تابع مسائل بین‌المللی بوده که ذاتا ثبات چندانی ندارد بلکه نوآوری را در کشورمان از بین می‌برد. آنچه که سبب رشد و توسعه کشورمان می‌شود، همین تبلور نوآوری استخراج‌شده از پژوهش‌ها و آزمایشگاه‌های علمی است. همچنین، استوار شدن دانش به عنوان بنیان اقتصاد کشورمان یعنی حضور همه‌جانبه فارغ‌التحصیلان و نخبگان علمی در حل مشکلات جامعه و چالش‌های کشور.

آنچه می‌تواند دانش‌آموزان امروز و دانشجویان و نخبگان فردا را برای نقش‌آفرینی در آینده ایران عزیز در قرن پانزدهم مهیا کند، شکل‌گیری فرهنگ نوآوری و خلاقیت در آن‌ها است. مایه خوشحالی است که بدانیم اکنون زیست‌بوم دانش‌بنیان در کشورمان گسترش یافته و پذیرای دانشجویان و نخبگان کشورمان است و واژگانی همچون ناحیه نوآوری، پارک علم و فناوری، کارخانه نوآوری، مرکز رشد، شرکت دانش‌بنیان و خلاق، شتابدهنده، صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر، صندوق نوآوری و شکوفایی و ... با ادبیات علم و فناوری ما عجین شده است؛ این گستردگی و حضور، حاصل تلاش‌های بسیار دانشجویان، فناوران، نوآوران و فعالان حوزه‌های مختلف علم و فناوری بوده است که در ادامه بخش اندکی از آن به تصویر کشیده شده است. امید است شما دانش‌آموزان سخت‌کوش نیز با اتکال به خداوند متعال در مسیر ایران دانش‌بنیان گام بردارید!


با آرزوی سالی پر از تلاش و موفقیت!